Op 23 juni 2026 vond er een kennisatelier plaats met als thema Echt samen beslissen met kinderen en jongeren in de Jeugdbescherming. Er werden persoonlijke verhalen gedeeld over ervaringen met de jeugdzorg, zowel door jongeren zelf als door professionals, en er was een presentatie over inzichten uit nieuw onderzoek vanuit het Amsterdam UMC en Universiteit Leiden. Het aantal deelnemers was rond de 40.
Sterre van der Heyden opende het kennisatelier met haar onderzoek naar het versterken van de stem van het kind bij jeugdzorgbeslissingen. Het onderzoek gebruikte een gespreksvorm, het duo interview, dat de onderzoekers hielp om jongvolwassenen en hun voormalig jeugdbeschermer van JBRR samen over grote beslissingen te laten reflecteren. Participatief onderzoek dus, niet over maar met de doelgroep. Sterre legde uit dat het zonde is dat we jongeren na hun 18e vaak niet meer spreken, terwijl ze misschien belangrijke feedback kunnen geven of zelfs heel anders naar een situatie zijn gaan kijken. Milou den Hollander, co-onderzoeker en jeugdbeschermer, voegde toe dat je in de jeugdzorg niet altijd weet of je de juiste beslissing hebt gemaakt. Zo’n gesprek is dus een kans voor de jeugdbeschermer om uit te leggen hoe die tot een beslissing kwam, maar ook om te horen hoe dat voor de jongere voelde in het moment, en hoe het heeft uitgepakt.
Angel had speciaal voor het kennisatelier een filmpje opgenomen waarin ze haar ervaring met het duo interview deelde. Ze blikte in het interview met haar oude jeugdbeschermer terug op haar uithuisplaatsing, en kon laten zien waar ze nu stond. Haar conclusie was dat ze graag meer betrokken was geweest bij het proces, maar dat er ook puzzelstukjes op hun plek vielen door het gesprek. Ook haar oud jeugdbeschermer zei dat hij veel had geleerd, en dat het gesprek hem veel had gebracht voor zijn huidige werk. De duo interviews waren dus niet alleen van wetenschappelijke waarde, maar brachten de deelnemers ook veel nieuwe inzichten en zelfs heling.
Het was erg bijzonder om te zien dat het onderzoek niet alleen inhoudelijk ging over het betrekken van jongeren in hun zorgbeslissingen, maar dat jongeren ook als ervaringsdeskundigen betrokken werden bij het ontwerpen en uitvoeren van de studie.
Zo is Daan één van de jongeren met ervaring in de jeugdbescherming die betrokken was bij het onderzoek. Hij nam het woord om een aantal belangrijke lessen te delen. Hij legde uit: ‘Tijdens mijn hulpverlening had ik vaak het idee dat mensen mij al kenden voordat ze mij hadden ontmoet. Er lag een dossier met zorgen, incidenten en problemen. Maar het is juist belangrijk om ook te kijken naar wat er al goed gaat. Soms zit daar namelijk precies de kracht waarop iemand verder kan bouwen.’ Hij eindigde zijn krachtige speech met de volgende boodschap: ‘Een dossier vertelt wat er is gebeurd. Maar niet wie iemand is. Een dossier beschrijft gedrag, diagnoses en zorgen. Maar het vertelt niet wat iemand kan worden.’ Zijn hoop is dat jeugdbeschermers nieuwsgierig blijven naar wie ze voor zich hebben, en zich bewust zijn van de verwachtingen die ze uitstralen. De boodschap van Daan aan het publiek was een perfect bruggetje naar de resultaten van het onderzoek. Zo liet Sterre zien dat er een aantal centrale thema’s steeds naar voren kwamen uit de duo interviews; jongeren wilden het gevoel krijgen dat hun jeugdbeschermer ze echt wilde leren kennen en jongeren wilden graag meegenomen worden in het proces achter een beslissing, ook als het in het moment leek alsof het ze niet boeide. De uiteindelijke conclusie van het onderzoek was dat participatie en een betrokken jeugdbeschermer zorgen voor meer acceptatie bij de jongere over de gemaakte beslissingen.
Clementine Degener van Hogeschool Rotterdam en NJI kijkt net als Sterre en Milou naar het belang van luisteren naar kinderen, maar dan specifiek in de pleegzorg. Zij gaf een korte reactie op de presentatie van Sterre, samen met ervaringsdeskundige Jasmijn. Ze vertelde dat er vaak een automatisme is bij jeugdbeschermers om gelijk van alles te gaan regelen voor het kind, zonder eerst te luisteren. Ook weet je vaak niet of je wel de juiste beslissing hebt gemaakt, zoals Milou ook benadrukte, zelfs wanneer je wel hebt geprobeerd de wens van het kind mee te nemen. Maar wat je wel altijd zeker weet is dat je relatie met het kind enorm belangrijk is. Als die goed is geeft dat een kind vertrouwen dat de keuze is gemaakt voor wat het beste is voor hen, zelfs als het niet is wat het kind het liefst wilde in het moment. Jasmijn herkende de ervaring van Daan ook. Het komt soms over alsof mensen geen moeite hoeven te doen om je te leren kennen als ze je dossier al hebben gelezen. Volgens Milou is de tijdsdruk hier geen excuus voor, omdat je juist in een kleine actie aan een kind of gezin kan laten zien dat je er voor ze bent en dat ze gehoord worden.
Na de presentatie en reactie daarop was het tijd voor wat frisse energie, we werden namelijk in kleine groepjes verdeeld om door middel van tekeningen een moment aan elkaar te presenteren waarin het niet lukte om een jongere echt te horen (of juist wel natuurlijk). Het waren gemengde groepen van jongeren, onderzoekers, opleiders en professionals uit beleid en praktijk. Hierdoor viel er erg veel te discussiëren. Er werd snel één tekening gekozen die aan de hele groep werd gepresenteerd. Opvallend was dat elk groepje andere kansen en obstakels had geïdentificeerd aan de hand van hun voorbeeld. Hoe iemand het gevoel krijgt dat er naar ze wordt geluisterd ligt natuurlijk aan veel factoren, zoals de leeftijd van het kind en de mate waarin een kind kan kiezen wat er gaat gebeuren.
Tenslotte was er een paneldiscussie. Panel host Gunou opende het gesprek met de vraag wat er naar boven kwam aan de hand van de tekeningen. Neil, een van de andere jonge ervaringsdeskundigen, was het eens met Milou’s eerdere opmerking: Voor een jongere betekent een kleine persoonlijke vraag al heel erg veel. Al was het een appje om te vragen of het concert leuk was.’ Voor Jasmijn was een belangrijk advies aan jeugdbeschermers dat het van groot belang is om een kind echt alle beslissingen uit te leggen, juist als ze niet zelf mogen kiezen wat er gaat gebeuren. Irma Hein zat ook in het panel als kinder- en jeugdpsychiater en onderzoeker Amsterdam UMC. Zij benadrukte dat we moeten blijven proberen te begrijpen wat er achter het gedrag van een kind zit. Volgens haar kunnen reflectiemomenten zoals in de duo interviews daar een grote rol bij spelen.
Met die laatste lessen kwam het kennisatelier alweer tot een eind, en de middag werd afgesloten door de dagvoorzitters.
Dagvoorzitters: Gunou Mahmoud en Jasmijn Weller
Klik hier voor het volledige programma. De slides zijn hier te vinden.
